أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
9
قانون ( فارسى )
تب و مرحلهء توقف - كه به آخر درجه رسيده است و بايد پايين بيايد - و بالاخره مرحلهء پايين آمدن شدّت تب . حالت تب در اين مراحل چهارگانه ممكن است يكنواخت و كلّى باشد ، و ممكن است برحسب نوبت تب حالت را جزئى به حساب آورد . حالت تب ممكن است در مرحلهء سرآغاز تا سر مرز مرحلهء پايين آمدن بيمارى براى تبزده خطرناك باشد ، امّا وقتى كه مرحلهء پايين آمدن تب شروع مىشود بيمار را خطرى تهديد نمىكند و ديگر از تب نمىميرد ، مگر اينكه سببى ديگر پديد آيد كه آن را بعدا توضيح مىدهيم . الف - مرحلهء سرآغاز حالت تب هنگامى را مرحلهء سرآغاز گوييم كه مادهء به وجود آورندهء تب - كه عبارت از حرارت بيگانه است - اندام تبزده را فراگرفته و بر حرارت سرشتى كه در آن اندام است چيرگى يافته و آن را خفه كرده است و هيچ اثرى از پختگى ماده نيست و هيچ نشانى و علامتى از اثر پخته نشدن و نارسائى ماده هم در ميان نيست . بيماريها - هر نوعى كه باشند - همين مرحلهء سرآغاز را دارند و اكثرا علامت شروع بيمارى پديدار است . امّا ممكن است در بيماريهاى سونوخس « 1 » صرع و سكته اين علامت تا اندازهاى خود را پنهان كند و به خوبى خودنمايى نكند . و ممكن است در بعضى حالات در روز اوّل كه تب شروع كرده است و تب سخت و شديد است ، حالتى مهمانند يا نشانى از رسيدگى ماده تشخيص داده شود ، و گمان كنند كه اين حالت از تب مرحلهء سرآغاز نداشته است ، كه اين گمان صحيح نباشد ؛ زيرا هيچ حالتى از حالات تب يا بيماريهاى ديگر بدون مرحلهء سرآغاز نبودهاند و نيستند . ب - مرحلهء افزايش و بالا رفتن هنگامى را مرحلهء افزايش و بالاروى ناميدهايم كه حرارت غريزى و سرشتى اندام تبزده براى دفاع از خود و از خفگى رهايى يافتن ، برجهد و با نيروى حرارتى اشغالگر بيگانه به مقاومت قد علم كند ؛ كه در نتيجه اين تحرك و جنبش بهطور آشكار خودنمايى مىكند و در نتيجه يا اثرى از رسيدن و پختگى ماده يا علامت تمرد ماده از رسيدن و پختن پديد مىآيد . ج - مرحلهء نهائى و توقف بيمارى وقتى را مرحلهء نهايى افزايش حالت بيمار مىناميم كه طبيعت وسيلهء نمايندهاش - كه همان حرارت سرشتى است - با نيروى حرارت بيگانه و اشغالگر درگير مىشود و نشانى از تفوق و پيروزى نيروى خودى يا نيروى بيگانه به دست مىآيد و مىتوان گفت جنگ مغلوبه و تن به تن
--> ( 1 ) - تب خونى ، حالت تبى كه از مشتعل شدن خون بدن پديد آيد .